Một khoảnh khắc sực tỉnh, thế là đủ. Không có con đường nào để đi, không có bậc thang nào để leo, không có cái gọi là “tương lai của sự giải thoát”. Khi Huệ Năng nghe một câu kinh mà triệt ngộ, khi Ramana Maharshi đối diện với cái chết rồi nhận ra Chân tánh, hay khi Osho bước qua ranh giới của sự trống rỗng – tất cả đều không diễn ra trong dòng chảy của thời gian. Đó là một cú nhảy thẳng vào Thực Tại

Khi khoảnh khắc sực tỉnh ấy diễn ra, toàn bộ bản đồ đều trở nên không cần thiết Trong truyền thống Thiền tông, khoảnh khắc ấy được gọi bằng một cái tên vô cùng giản dị nhưng chấn động: nhận ra bản tánh chân thật của chính mình

Đây chính là cốt tủy của “Tu sau khi ngộ” (Hậu ngộ khởi tu), một thực tế mà truyền thống Thiền tông và các bậc đạo sư tối thượng đều nhấn mạnh. Trước khi sực tỉnh, cái gọi là “tu” thực chất chỉ là hành vi của bản ngã — dùng tâm lý trí để rèn luyện, gột rửa, hay cố gắng đạt tới một trạng thái lý tưởng nào đó. Đó là cái tu của sự “trở vào, trở ra”, lúc tỉnh lúc mê, lúc an lạc lúc động loạn

Nhưng một khi đã nhận ra chính mình, cuộc đại tu hành mới thực sự bắt đầu, và nó mang một bản chất hoàn toàn khác: Tu là sự bảo nhậm (nuôi dưỡng Chân tánh)

Khoảnh khắc sực tỉnh ban đầu (Đốn ngộ) giống như một tia chớp xé toác màn đêm, giúp bạn thấy rõ toàn bộ cảnh vật. Những thói quen tập khí, những vết hằn sâu của tâm trí và cảm xúc tích lũy qua nhiều năm tháng (hoặc nhiều đời) vẫn chưa lập tức biến mất

Lúc này, tu không phải là tìm kiếm cái mới, mà là bảo nhậm — nương theo cái Tâm nguyên thủy vừa nhận biết được, để nó tự soi rọi và chuyển hóa các tập khí cũ. Bạn không còn dùng nỗ lực của ý chí để đè nén phiền não, mà để phiền não tự tan chảy dưới ánh sáng của sự nhận biết tự nhiên

Đến khi chấm dứt sự “trở vào, trở ra”

• Còn trở vào trở ra nghĩa là bạn vẫn thấy có một “trạng thái thiền” để bước vào và một “thế giới trần tục” để bước ra. Bạn vẫn thấy có lúc mình tỉnh thức và có lúc mình bị cuốn đi. Đó là vì cái nhìn chưa đóng đinh hoàn toàn vào Thực Tại

• Không còn trở vào trở ra là khi sự nhận biết đã hòa làm một với mọi sinh hoạt thường nhật. Không còn ranh giới giữa động và tịnh, giữa thiền định và làm việc, giữa thánh và phàm Tâm ấy tự chỉ đường

Sự dẫn đường này không có bản đồ, không có quy tắc cố định, nhưng luôn chính xác tuyệt đối với thực tại ngay lúc đó. Bạn trôi chảy cùng đời sống như một dòng sông, không bám chấp vào bờ này hay bờ kia, cho đến khi sự tỉnh thức trở nên tự nhiên như hơi thở — không còn nỗ lực, không còn thời gian, chỉ còn một thực tại sống động, duy nhất và vĩnh hằng

Nguồn: Thích Cà Khịa.