Tâm trí luôn là một kẻ đi đêm vẽ bản đồ. Bản chất của nó là nhị nguyên—nó không bao giờ chấp nhận một khoảng trống đứng yên. Giả sử một mệnh lệnh vang lên: “Đừng nghe người A”, tâm trí không dừng lại ở sự “không nghe” thanh tịnh đó. Ngay lập tức, chiếc máy cơ học của khái niệm bắt đầu khởi động, nó tự động lật ngược mặt bên kia của đồng xu để tìm một điểm tựa mới: “À, vậy thì phải nghe người nói câu đó”

Đó chính là bi kịch của sự phức tạp. Tâm trí không có khả năng ở yên trong cái Đang Là. Nó không thể chỉ đơn giản là “không nghe”. Nó phải diễn dịch, phải bám víu, phải tìm một cái đúng để thay thế cho cái sai, tìm một cái có để lấp đầy cái không. Bản thân việc “không nghe A” là một trạng thái rỗng rang, tự do và trực tiếp. Nhưng qua bộ lọc của suy luận, nó biến thành một ràng buộc mới, một giáo điều mới: “Hãy nghe mỗi tôi”

Tỉnh táo là thấy ngay cái bẫy này ngay khi nó vừa chớm khởi. Thực tại vốn vô cùng đơn giản, nó cắt đứt mọi nẻo đường suy diễn của tư duy. Khi bảo “Đừng nghe”, nghĩa là ngay khoảnh khắc đó, sự nghe dừng lại, tâm trí lặng im, không có người nghe, không có kẻ bị từ chối, cũng chẳng có ai để tôn sùng. Mọi sự phóng chiếu ngược xuôi, mọi nỗ lực đi tìm ý nghĩa ẩn giấu đằng sau lời nói đều là sự phản bội lại cái hiện tại sống động. Cái thói quen suy luận, nó chỉ giúp ích trong toán học, nhưng hình thành vòng lặp đối đãi của nhị nguyên.

Thấy sợi dây chỉ là sợi dây, thấy tiếng động chỉ là tiếng động, và thấy lời nói dừng lại ở ngay chỗ nó kết thúc. Khi tâm trí không còn nhúc nhích để suy diễn ra chiều ngược lại, nó rơi rụng toàn bộ gánh nặng và trở về nguyên vẹn với trạng thái uyên nguyên, đơn giản nhất của chính nó

Nguồn: Thích Cà Khịa.