“Tôi từng thử phần mềm rồi, tốn tiền mà không đi tới đâu.” Đó là câu tôi nghe nhiều nhất trong những buổi gặp đầu tiên. Trên hành trình số hóa, những lần vấp như vậy lại là vốn kinh nghiệm đáng giá nhất, nếu mình chịu nhìn lại.
Trong bài này, tôi chia sẻ ba chỗ dễ vấp nhất mà tôi đã gặp: quy trình chỉ đúng trên giấy, đội ngũ phải gánh hai việc cùng lúc, và lúc công ty lớn lên. Mỗi chỗ đi kèm một cách làm khác cho lần sau.
📌 Ba điều quan trọng nhất về hành trình số hóa
Quan sát quy trình chạy thật trước khi cấu hình, vì quy trình trên giấy thường khác xa việc làm hằng ngày.
Thời gian của đội ngũ là một khoản ngân sách thật: cần người chủ chốt, quỹ giờ cố định và chia dự án thành đợt.
Phép thử thêm một người cho biết quy trình đã nằm trong hệ thống hay còn nằm trong đầu người.
Tôi đã gói phần cốt lõi về hành trình số hóa vào một bài thuyết trình ngắn có lời đọc. Anh chị bấm phát để nghe trọn bài, hoặc chạm vào bất kỳ chỗ nào trên slide để nghe riêng phần đó. Xem xong, các mục bên dưới giúp anh chị đi sâu hơn và mang về những việc làm được ngay.
iSlideAudioiSA03 bài học đắt giá trên hành trình số hóa
Ba bài học đắt giá từ những lần doanh nghiệp thử số hóa
Mr. Phan Bảo · Chuyên gia tư vấn và triển khai phần mềm
🙏
12 / 12
Xin chào anh chị, tôi là Phan Bảo, chuyên gia tư vấn và triển khai phần mềm. Ở bài trước, chúng ta đã gọi tên sáu niềm tin nghe rất hợp lý nhưng dễ đưa dự án đi lệch. Hôm nay tôi muốn đi tiếp một bước, nhìn vào chính những lần doanh nghiệp đã thật sự thử số hóa: một phần mềm bán hàng bỏ dở, một hệ thống kho chỉ còn phòng kho dùng, hay một bộ phần mềm quản trị dừng lại sau vài tháng.
Những lần thử ấy thường để lại cảm giác tốn tiền, mất thời gian, và một chút ngại khi nghĩ đến lần sau. Tôi lại thấy đó là vốn kinh nghiệm quý, vì nó chỉ ra chính xác chỗ công ty cần tỉnh táo hơn. Với mỗi bài học, tôi sẽ kể vấn đề trước, rồi đến cách làm khác đi mà tôi thấy hiệu quả ở các doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Những bài học tôi gom được nằm ở ba chỗ trên màn hình. Chỗ thứ nhất là quy trình: có trên giấy, nhưng chưa chắc chạy đúng như vậy trong ngày. Chỗ thứ hai là con người: đội ngũ vốn đã quá tải lại phải gánh thêm dự án, và làm giỏi việc chưa chắc đã hiểu hệ thống. Chỗ thứ ba là lúc công ty lớn lên, mà phép thử nhỏ nhất chỉ là thêm một người. Anh chị thử để ý xem công ty mình đang vấp ở chỗ nào nhiều nhất.
Bắt đầu với quy trình. Hầu hết doanh nghiệp tôi gặp đều có quy trình, có khi in rất đẹp và treo ngay trong phòng họp. Thẻ bên trái là quy trình trên giấy: ai làm việc gì, theo thứ tự nào, ai ký duyệt. Nó thường được viết vào một thời điểm, cho một quy mô nào đó của công ty, và từ đó ít khi được viết lại, dù công ty đã đổi khách hàng, đổi sản phẩm, đổi cả người.
Thẻ bên phải là cách mọi người thật sự làm mỗi ngày: làm tắt để kịp giao hàng, hỏi miệng thay vì tra cứu, sửa tay khi số không khớp. Những cách làm ấy thường có lý do chính đáng, như khách cần gấp hay mẫu biểu cũ không còn hợp. Có quy trình chưa có nghĩa là quy trình được vận dụng hiệu quả mỗi ngày. Khoảng cách giữa hai thẻ thường lớn hơn chủ doanh nghiệp nghĩ, và nó chỉ lộ ra khi đưa lên phần mềm, vì phần mềm không cho làm tắt.
Khi mua phần mềm, nhiều công ty chép nguyên quy trình trên giấy vào, rồi vướng đâu sửa đó theo cảm giác của từng người. Như hai đầu sợi dây trên màn hình, phòng kinh doanh muốn bỏ một bước duyệt, phòng kế toán lại muốn thêm một bước kiểm tra, và mỗi lần sửa là một lần thương lượng. Không ai sai, chỉ là không ai nhìn cả quy trình từ đầu đến cuối.
Kết quả là mọi vấn đề dồn sang giai đoạn triển khai, đúng như chuỗi trên màn hình. Yêu cầu sửa phát sinh liên tục, tiến độ trễ dần, chi phí tăng ngoài dự kiến. Rồi đội triển khai và nhân viên bắt đầu đổ lỗi cho nhau: bên này nói phần mềm không hợp, bên kia nói yêu cầu đổi hoài. Tôi đã thấy nhiều dự án dừng lại ở đây, dù phần mềm hoàn toàn đủ sức.
Bài học tôi rút ra là hãy quan sát quy trình chạy thật trước, rồi mới quyết phần mềm cần làm gì. Cách đơn giản nhất là đi theo một đơn hàng thật, từ lúc khách hỏi giá đến lúc tiền về tài khoản. Mỗi lần ai đó làm tắt, ghi lại lý do. Và với mỗi bước duyệt, hỏi thêm một câu: bước này có vì công việc cần, hay vì các phòng chưa tin số liệu của nhau? Vài tuần quan sát như vậy rẻ hơn rất nhiều so với vài tháng sửa đi sửa lại.
Chỗ thứ hai là con người. Giai đoạn triển khai là một khối việc lớn: khảo sát, thử nghiệm, chuyển dữ liệu, học cách dùng. Khối việc ấy rơi đúng vào những người đang gánh việc hằng ngày, mà nhiều người vốn đã làm không xuể, như chiếc cân đang lệch trên màn hình. Khi phải chọn giữa giao đơn hôm nay và thử phần mềm cho tháng sau, ai cũng chọn đơn hôm nay. Dự án vì thế trễ dần mà không ai thật sự có lỗi.
Điều tôi gợi ý anh chị là xây dựng một quỹ thời gian cho dự án, và coi nó như một khoản ngân sách thật, giống như tiền trả cho đối tác. Chọn vài người chủ chốt, mỗi phòng một người, rồi dành cho họ một số giờ cố định mỗi tuần, ghi rõ trên lịch. Số giờ ấy phải được lấy ra từ việc thường ngày, chứ không phải làm thêm vào buổi tối sau giờ làm. Có người dành thời gian thật thì dự án mới có tiến độ thật.
Muốn lấy được số giờ ấy ra, doanh nghiệp nên lập một khoản ngân sách trả lương riêng cho giai đoạn triển khai. Khoản này có thể là tiền làm thêm giờ cho người chủ chốt, là lương cho một người làm tạm gánh bớt việc của họ, hoặc là một khoản thưởng khi dự án về đúng hẹn. Nhiều chủ doanh nghiệp chỉ tính tiền trả cho đối tác mà quên khoản này, rồi ngạc nhiên vì sao dự án cứ trễ. Thật ra, khoản lương ấy thường nhỏ hơn nhiều so với chi phí của vài tháng trễ hẹn.
Cách thứ hai để giảm tải là chia dự án thành từng đợt, đi theo dòng chảy của đơn hàng. Đợt đầu chỉ làm bán hàng, kho và hóa đơn, vì đó là nơi tiền vào. Khi ba phòng ấy đã dùng quen, đợt sau mới đến mua hàng và kế toán. Mỗi đợt ngắn, có ngày kết thúc và có người phụ trách riêng. Đội ngũ nhờ vậy chỉ gánh thêm một phần việc mỗi lần, và mỗi đợt thành công lại cho cả công ty thêm niềm tin vào đợt sau.
Có một điều tế nhị hơn mà tôi học được khá muộn. Nhân viên làm giỏi việc hằng ngày chưa chắc đã có tư duy hệ thống. Ba bậc trên màn hình cho thấy điều đó. Họ biết làm, nhưng chưa chắc biết vì sao phải làm như vậy, và càng hiếm khi biết dữ liệu mình nhập sẽ đi đến phòng nào. Phần mềm quản trị lại cần đúng hiểu biết ở bậc cao nhất ấy, vì mỗi ô nhập ở phòng này là đầu vào của phòng khác.
Một ví dụ nhỏ: nhân viên bán hàng chọn nhầm khách hàng trùng tên khi lập đơn. Với họ, đơn vẫn giao được. Nhưng ở phòng kế toán, công nợ ghi vào sai người, và cuối tháng đối chiếu không khớp. Vì vậy khi đào tạo, đừng chỉ dạy thao tác. Hãy vẽ cho mọi người thấy một đơn hàng đi qua những phòng nào, như dòng chảy dưới màn hình, và ô mình nhập sẽ được ai dùng tiếp. Hiểu được điều đó, người ta tự cẩn thận hơn mà không cần nhắc.
Chỗ thứ ba là lúc công ty lớn lên. Tôi không nói đến chuyện mở chi nhánh, mà một việc nhỏ hơn nhiều: công ty thêm một người. Đó là phép thử nhỏ nhất của quy trình. Người mới hỏi ai, học từ đâu, và việc kèm cặp lấy giờ của ai? Nếu mỗi lần thêm người là vài người cũ chậm hẳn việc đang chạy của mình, thì quy trình đang nằm trong đầu người, chưa nằm trong hệ thống.
Khi quy trình nằm trong hệ thống, người mới học nhanh hơn hẳn. Mẫu báo giá đã có sẵn, bước duyệt hiện ngay trên màn hình, và lịch sử trao đổi với khách nằm trên chứng từ, không nằm trong điện thoại của người cũ. Người kèm chỉ cần giải thích vì sao, còn phần làm thế nào thì hệ thống đã dẫn đường. Đó là lý do tôi coi phép thử thêm một người là thước đo tốt cho mọi lần số hóa.
Người quản trị giỏi đủ nhạy để đọc được điều đó qua những việc rất nhỏ, như ba thẻ trên màn hình. Người mới mất bao lâu để tự làm trọn một đơn. Câu hỏi nào bị hỏi đi hỏi lại. Việc nào trễ đúng vào tuần có người mới. Những dấu hiệu ấy cho anh chị biết cả năng lực của đội ngũ lẫn độ vững của quy trình, từ trước khi bàn đến chuyện chọn phần mềm nào. Và chúng cũng chính là thước đo sau này, để biết hệ thống mới có thật sự giúp được không.
Đó là những điều tôi rút ra từ các lần chưa thành. Trước khi bắt đầu lại, anh chị có thể thử trả lời năm câu trên màn hình, một mình hoặc cùng các trưởng phòng. Không cần câu trả lời hoàn hảo. Chỉ cần biết mình đang yếu ở câu nào, lần chọn sau đã chắc tay hơn rất nhiều.
Bài tiếp theo, chúng ta bắt đầu chặng tìm hiểu: Odoo là gì, nên chọn bản nào, và Odoo 20 có gì mới cho doanh nghiệp vừa và nhỏ. Mang theo năm câu trả lời của hôm nay, anh chị sẽ đọc phần giới thiệu ấy bằng một con mắt rất khác. Cảm ơn anh chị đã lắng nghe.
Nếu anh chị muốn trao đổi thêm về Odoo, hay về dự án của chính công ty mình, tôi rất sẵn lòng. Anh chị có thể gọi điện hoặc nhắn Zalo cho tôi, Phan Bảo, theo số không chín ba chín, chín tám tám, sáu ba chín, hoặc gửi email theo địa chỉ trên màn hình. Một lần nữa, cảm ơn anh chị, và hẹn gặp lại.
Công ty đang vấp ở chỗ nào trên hành trình số hóa? #
Bảng dưới đây giúp anh chị biết công ty đang ở đâu trên hành trình số hóa. Những bài học trên hiếm khi được nói thành lời trong công ty. Chúng lộ ra qua những câu nói và những việc rất quen thuộc mỗi tuần. Bảng dưới đây đặt mỗi bài học cạnh một dấu hiệu dễ nhận ra và việc nên làm trước, để anh chị đối chiếu với công ty mình.
Bài học
Dấu hiệu trong công ty
Việc nên làm trước
Quy trình trên giấy khác cách làm thật
Nhân viên hay nói “thực tế thì không làm vậy”, mẫu biểu bị sửa tay
Đi theo một đơn hàng thật, từ lúc hỏi giá đến lúc tiền về
Áp quy trình theo cảm tính
Yêu cầu sửa phần mềm đến từ từng phòng, không ai nhìn cả chuỗi
Cử một người nhìn quy trình từ đầu đến cuối và chốt thay đổi
Triển khai chồng lên việc hằng ngày
Buổi thử nghiệm bị hoãn vì đang bận giao hàng
Lập quỹ giờ cho người chủ chốt, ghi trên lịch, có ngân sách lương đi kèm
Giỏi việc chưa chắc hiểu hệ thống
Lỗi nhập liệu chỉ lộ ra ở phòng khác, vào cuối tháng
Đào tạo bằng sơ đồ dòng chảy dữ liệu, không chỉ thao tác
Quy trình nằm trong đầu người
Mỗi lần có người mới, vài người cũ chậm việc cả tuần
Đo thời gian người mới tự làm trọn một đơn
Lập quỹ thời gian và ngân sách lương cho giai đoạn triển khai #
Chi phí của một dự án phần mềm thường được tính bằng tiền trả cho đối tác và tiền thuê bao. Khoản lớn thứ ba ít khi được ghi ra: thời gian của chính đội ngũ. Khi khoản này không có trong kế hoạch, nó bị lấy từ việc hằng ngày, và việc hằng ngày luôn thắng.
Một cách ước lượng đơn giản: lấy số người chủ chốt nhân với số giờ mỗi tuần họ cần cho dự án, rồi nhân với số tuần của đợt triển khai. Ví dụ một công ty hai mươi người có bốn người chủ chốt, mỗi người sáu giờ một tuần trong mười hai tuần, tổng cộng khoảng 290 giờ, tương đương gần hai tháng công của một người. Đó là số giờ cần được lấy ra khỏi việc thường ngày, và là cơ sở để lập ngân sách lương: tiền làm thêm giờ, lương người làm tạm, hoặc thưởng khi dự án về đúng hẹn.
Khoản này nên được duyệt cùng lúc với hợp đồng triển khai, không phải khi dự án đã trễ. Bài Chi phí thật của một dự án Odoo: tiền đi đâu? phân tích đầy đủ các khoản tiền của một dự án Odoo, trong đó có phần thời gian của đội ngũ.
⚠️ Lưu ý
Đừng dùng buổi quan sát để tìm người có lỗi. Mục đích là thấy quy trình thật; người ta chỉ kể thật khi không sợ bị trách.
💭 Câu hỏi suy ngẫm
Nếu ngày mai công ty thêm một nhân viên bán hàng, ai sẽ mất nhiều giờ nhất để kèm người đó?
Những lần thử chưa thành hiếm khi do phần mềm. Mang ba bài học này vào lần bắt đầu tiếp theo, anh chị sẽ chọn chắc tay hơn rất nhiều. Bài tiếp theo, Odoo là gì, chọn bản nào, và Odoo 20 có gì mới cho SME, bắt đầu chặng tìm hiểu Odoo.
Câu hỏi 1. Lần trước đã thất bại, lần này nên đổi phần mềm hay đổi cách làm? Thường là đổi cách làm trước. Anh chị thử trả lời năm câu tự hỏi ở cuối bộ slide cùng các trưởng phòng: nếu câu trả lời cho thấy quy trình chưa được nhìn đúng hoặc đội ngũ chưa có thời gian cho dự án, đổi phần mềm khác cũng sẽ vấp đúng chỗ cũ. Chỉ khi các câu đều ổn mà phần mềm vẫn không làm được những việc cốt lõi, đó mới là lý do để đổi. Bài 06 nhận thức sai lầm của doanh nghiệp khi vận dụng phần mềm giúp kiểm tra thêm những kỳ vọng dễ làm lệch lần chọn sau. Đổi cách làm trước giúp hành trình số hóa lần sau không lặp lại chỗ vấp cũ.
Câu hỏi 2. Bao nhiêu người chủ chốt là đủ cho một công ty nhỏ? Thường mỗi phòng tham gia dự án có một người, cộng thêm một người phụ trách chung có quyền chốt khi các phòng chưa thống nhất. Với công ty dưới ba mươi người, con số này hay rơi vào ba đến năm người. Quan trọng hơn số người là số giờ họ thật sự có cho dự án mỗi tuần, và số giờ ấy phải được lấy ra khỏi việc thường ngày. Bài Chín mươi ngày đầu tiên của một dự án Odoo mô tả cách tổ chức đội dự án trong chín mươi ngày đầu. Số người chủ chốt quyết định nhịp của cả hành trình số hóa.
Câu hỏi 3. Có nên thuê người làm tạm trong thời gian triển khai? Đáng cân nhắc khi người chủ chốt đang quá tải, đặc biệt ở kế toán và kho, nơi việc hằng ngày không thể dừng. Người làm tạm không cần hiểu phần mềm mới; họ chỉ gánh bớt phần việc lặp lại để người chủ chốt có giờ cho dự án. Khoản lương này thường nhỏ hơn nhiều so với chi phí của một dự án trễ vài tháng. Cách đưa khoản này vào ngân sách dự án được trình bày ở bài Chi phí thật của một dự án Odoo: tiền đi đâu?. Người làm tạm giúp hành trình số hóa không làm đứt việc hằng ngày.
Câu hỏi 4. Làm sao biết công ty đã sẵn sàng bắt đầu lại? Dấu hiệu rõ nhất là công ty đã nhìn được quy trình chạy thật của ít nhất một dòng việc chính, đã có người chủ chốt với quỹ giờ rõ ràng, và chủ doanh nghiệp nói được điều mình mong phần mềm thay đổi bằng con số, như thời gian lập báo giá hay số ngày chốt sổ. Chưa cần hoàn hảo ở cả ba, nhưng nên có kế hoạch cho từng điều. Bộ hai mươi câu ở bài Doanh nghiệp đã sẵn sàng dùng Odoo chưa? Bộ hai mươi câu tự đánh giá giúp tự đánh giá kỹ hơn.
Nội dung dựa trên kinh nghiệm triển khai phần mềm quản trị cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, áp dụng cho Odoo 20 và các phần mềm tương tự; không thay thế tư vấn cho từng trường hợp cụ thể.
Hỏi đáp (0)
Bạn có câu hỏi về bài này?
Hỏi ngay tại đây. Người viết bài và đội hỗ trợ sẽ trả lời, bạn nhận thư báo khi có câu trả lời.
Chưa có câu hỏi nào. Hãy là người đầu tiên.
Xem thêm bình luận