Ngày hệ thống mới chạy chính thức, cả công ty chụp chung một tấm ảnh kỷ niệm. Ba tháng sau, phòng kế toán vẫn làm song song trên Excel, còn phần mềm thì ít người mở. Theo kinh nghiệm của tôi, chuyện ấy hiếm khi do phần mềm kém, mà thường bắt đầu từ vài nhận thức sai lầm ngay từ lúc chọn.
Những niềm tin ấy nghe rất hợp lý, nên ít ai dừng lại để hỏi. Trong bài này, tôi chia sẻ sáu niềm tin tôi gặp nhiều nhất ở các doanh nghiệp vừa và nhỏ, phần đúng của từng niềm tin, và phần còn thiếu mà anh chị nên bù vào trước khi bắt đầu.
📌 Ba điều quan trọng nhất về nhận thức sai lầm
Phần mềm chỉ làm nhanh quy trình đang có; quy trình rối thì cần sửa trước hoặc sửa cùng lúc.
Triển khai là việc chung: đối tác hiểu phần mềm, còn doanh nghiệp hiểu quy trình, lo dữ liệu và quyết định cách làm.
Ngày chạy chính thức là vạch xuất phát; những tháng đầu cần người theo dõi và lịch chỉnh định kỳ.
Trước khi đọc tiếp, tôi mời anh chị dành vài phút xem bài thuyết trình về nhận thức sai lầm bên dưới. Bấm phát để nghe trọn bài; chạm vào chỗ nào trên slide thì nghe riêng phần đó. Phần chữ sau bài thuyết trình giúp anh chị đi sâu hơn và bắt tay vào việc.
iSlideAudioiSA06 nhận thức sai lầm khi vận dụng phần mềm
06 nhận thức sai lầm khi doanh nghiệp vận dụng phần mềm
Mr. Phan Bảo · Chuyên gia tư vấn và triển khai phần mềm
🙏
11 / 11
Xin chào anh chị, tôi là Phan Bảo, chuyên gia tư vấn và triển khai phần mềm. Nhiều năm ngồi cùng các chủ doanh nghiệp, từ những công ty mười người đến vài trăm người, tôi được chứng kiến không ít dự án phần mềm, có dự án thành công vượt mong đợi, có dự án dừng lại giữa chừng. Hôm nay, trong bài mở đầu của bộ kiến thức về Odoo 20, tôi muốn chia sẻ với anh chị điều tôi học được từ chính những dự án ấy.
Điều tôi nhận ra qua những dự án, và hãy nhìn dưới góc nhìn tâm lý: dự án gặp khó hiếm khi vì phần mềm kém. Phần lớn bắt đầu từ vài niềm tin nghe rất hợp lý ngay từ ngày đầu, như chọn đúng phần mềm là xong, hay triển khai là việc của bên cung cấp. Chính vì hợp lý nên ít ai dừng lại kiểm tra, và chính những niềm tin vội vàng này đã dẫn đến nhiều hệ lụy về sau. Bài này gọi tên những niềm tin ấy, để anh chị bước vào dự án với kỳ vọng vững hơn.
Tôi gom lại được sáu niềm tin, chia thành ba nhóm trên màn hình. Niềm tin nào cũng có phần đúng, nên tôi sẽ không bác bỏ, mà chỉ ra phần còn thiếu. Trong lúc nghe, anh chị thử đếm xem công ty mình đang giữ mấy niềm tin.
Nhóm thứ nhất gồm hai niềm tin về chính phần mềm: phần mềm sẽ tự sửa quy trình, và càng nhiều tính năng càng tốt.
Nhóm thứ hai đông nhất, ba niềm tin về việc triển khai: triển khai là việc của nhà cung cấp, tùy biến cho giống cách làm cũ, và nhân viên sẽ tự học.
Nhóm cuối chỉ có một niềm tin, về đích đến của dự án: ngày chạy chính thức là ngày về đích.
Bắt đầu với nhóm thứ nhất. Kỳ vọng phổ biến nhất là phần mềm sẽ tự sửa một quy trình đang rối. Tôi hiểu vì sao ai cũng mong vậy: phần mềm có quy tắc, có trạng thái, có báo cáo, nhìn vào thấy rất ngăn nắp. Nhưng hãy nhìn sợi chỉ trên màn hình, qua ba chặng.
Chặng đầu là một quy trình đang rối: nhiều bước thừa, nhiều chỗ chờ nhau, không ai nắm hết.
Chặng giữa là đưa quy trình ấy lên phần mềm. Phần mềm chỉ làm đúng những gì được cấu hình, nó không tự biết bước nào thừa.
Và kết quả là một quy trình vẫn rối, chỉ chạy nhanh hơn và lan rộng hơn, vì giờ cả công ty cùng làm theo nó.
Một ví dụ tôi hay kể: một công ty có đơn mua hàng phải qua ba người duyệt, vì không ai tin số tồn kho của ai. Đưa lên phần mềm, đơn vẫn qua ba lần duyệt, chỉ nhanh hơn một chút. Điều thật sự giúp được công ty ấy là làm cho số tồn kho đáng tin, khi đó một lần duyệt là đủ. Vì vậy trước khi cấu hình, tôi gợi ý anh chị ngồi với các trưởng phòng vẽ lại quy trình đang chạy thật, rồi bỏ những bước chỉ tồn tại vì thiếu niềm tin.
Kỳ vọng thứ hai trong nhóm này là càng nhiều tính năng càng tốt. Lúc so sánh các phần mềm, một danh sách tính năng dài cho cảm giác an toàn, như mua bảo hiểm cho mọi tình huống. Nhưng mỗi tính năng có cái giá của nó, như hai thẻ trên màn hình.
Mỗi tính năng bật lên là thêm một màn hình nhân viên phải học. Tính năng không ai dùng không chỉ vô ích, nó còn làm người dùng rối khi đi tìm đúng nút mình cần.
Và mỗi tính năng là thêm một quy tắc ai đó phải giữ cho đúng, như điều kiện duyệt, mẫu chứng từ hay cách đánh số. Không ai giữ thì quy tắc ấy dần sai.
Cách tôi học được là đảo chiều câu hỏi. Thay vì đếm phần mềm có bao nhiêu tính năng, hãy đếm công ty đang làm những việc gì mỗi ngày. Liệt kê khoảng mười việc lặp lại nhiều nhất, như lập báo giá, xuất kho, đối chiếu công nợ. Rồi xem công cụ nào làm tốt mười việc đó với ít thao tác nhất. Những tính năng còn lại cứ để dành, khi quy trình đã chạy ổn hãy bật thêm.
Sang nhóm thứ hai, việc triển khai, với ba niềm tin. Niềm tin đầu tiên là triển khai là việc của nhà cung cấp, doanh nghiệp chỉ cần chờ bàn giao. Bảng trên màn hình chia lại phần việc cho rõ.
Hàng đầu là hiểu phần mềm. Đối tác làm chính: biết cấu hình chỗ nào, biết giới hạn ở đâu. Doanh nghiệp cùng học, để sau này tự vận hành được.
Hàng thứ hai là hiểu quy trình và khách hàng. Ở đây doanh nghiệp làm chính, vì người hiểu chỗ nào hay sai chính là anh chị và đội ngũ của mình; đối tác hỏi và ghi nhận.
Chỗ dễ bị bỏ quên nhất là hàng quyết định cách làm, nơi chấm sáng đang nhấp nháy. Đối tác có thể đề xuất, nhưng chỉ doanh nghiệp mới quyết được, ví dụ đơn hàng trên bao nhiêu tiền thì cần giám đốc duyệt, hay công nợ quá bao nhiêu ngày thì ngừng giao. Một dự án mà doanh nghiệp chỉ ngồi chờ thường kết thúc bằng một hệ thống chạy đúng như được dặn, nhưng không đúng như được cần.
Hàng cuối của bảng cũng là phần của doanh nghiệp: dữ liệu đầu vào. Đối tác hướng dẫn mẫu cần điền, nhưng danh sách khách hàng, mã hàng, công nợ đầu kỳ thì chỉ người trong công ty mới biết đúng sai. Tôi từng thấy dự án trễ cả tháng chỉ vì danh sách sản phẩm có ba mã cho cùng một mặt hàng. Vì vậy hãy cử một người phụ trách có quyền quyết, và giao việc dữ liệu cho một người cụ thể ngay từ đầu.
Niềm tin thứ hai của nhóm này là tùy biến cho giống hệt cách làm cũ thì nhân viên sẽ dễ dùng. Ngắn hạn thì đúng, ai cũng thích màn hình quen thuộc. Nhưng mỗi phần tùy biến là một phần phải chuyển theo khi lên phiên bản mới. Ba bước trên màn hình là cách tôi gợi ý, và thanh trượt bên dưới cho thấy điểm dừng nên gần phía chuẩn hơn.
Bước một: thử cách làm chuẩn của Odoo trước, trong vài tuần, với dữ liệu thật. Cách làm chuẩn chứa kinh nghiệm của rất nhiều doanh nghiệp, và đôi khi tốt hơn cách cũ.
Bước hai: ghi lại những chỗ thật sự vướng, kèm lý do. Nhiều chỗ chỉ là chưa quen, sau vài tuần sẽ tự hết.
Vậy chỗ nào đáng tùy biến? Theo kinh nghiệm của tôi, đó là chỗ khách hàng cảm nhận được, hoặc chỗ công ty làm khác đối thủ. Một công ty in nhãn riêng cho từng lô hàng xuất khẩu có lý do để tùy biến mẫu nhãn. Còn một mẫu báo giá chỉ khác vị trí logo thì nên dùng mẫu chuẩn rồi chỉnh màu. Câu hỏi để tự kiểm tra rất đơn giản: nếu bỏ phần tùy biến này, khách hàng có thấy khác không?
Còn niềm tin thứ ba là khi đã phải dùng, nhân viên sẽ tự học. Hình tảng băng trên màn hình nói lên điều tôi thấy, với ba tầng.
Phần nổi là tầng một: bấm nút nào để xong việc. Người ta học được phần này khá nhanh, chỉ cần làm vài lần.
Tầng hai chìm dưới nước: vì sao phải nhập đúng ô này. Không hiểu lý do, người dùng sẽ bỏ trống hoặc nhập cho có.
Tầng ba sâu nhất: dữ liệu đó sẽ đi tới phòng nào. Thiếu hai tầng chìm, dữ liệu bắt đầu sai từ những ô nhỏ nhất, và vài tháng sau báo cáo không còn ai tin.
Nhóm cuối cùng là kỳ vọng về đích đến. Nhiều dự án coi ngày chạy chính thức là ngày về đích: đội triển khai rút đi, mọi người thở phào. Dòng thời gian trên màn hình cho thấy điều khác.
Theo kinh nghiệm của tôi, ngày chạy chính thức giống vạch xuất phát hơn, như chấm sáng đang chạy trên dòng thời gian.
Tôi muốn dừng lại ở tháng đầu, vì đó là lúc dễ mất người dùng nhất. Khi một thao tác mới chậm hơn cách cũ, người ta lặng lẽ quay về file Excel quen thuộc, và không ai báo cho ai. Đến khi phát hiện, dữ liệu trên hệ thống đã thiếu cả tháng. Dấu hiệu sớm đáng để ý là số đơn trên hệ thống thấp hơn thực tế, hoặc một phòng nào đó vẫn gửi báo cáo bằng bảng tính.
Tháng thứ ba là lúc nên ngồi lại chỉnh lần đầu: bỏ bớt bước thừa, sửa mẫu chứng từ, bổ sung báo cáo mà các phòng đã cần.
Và phải khoảng nửa năm, hệ thống mới thật sự quen tay, khi mọi người làm việc trên đó mà không còn nghĩ đến cách cũ.
Vì vậy, điều đáng chuẩn bị là một kế hoạch cho những tháng đầu, hơn là một buổi khai trương. Kế hoạch ấy chỉ cần trả lời ba câu trên màn hình.
Câu thứ nhất: ai theo dõi việc dùng thật hằng ngày, như số đơn trên hệ thống có khớp thực tế không, phòng nào còn dùng bảng tính.
Câu thứ hai: ai gom góp ý của các phòng, để những vướng mắc nhỏ không bị bỏ qua.
Câu thứ ba: bao lâu thì cùng đối tác ngồi lại chỉnh một lần. Doanh nghiệp làm được điều này thường thấy hệ thống tốt lên theo thời gian, thay vì cũ đi.
Nếu phải gói sáu niềm tin ấy vào một câu, tôi sẽ nói bằng ba thẻ trên màn hình.
Phần mềm chỉ là công cụ. Một công cụ tốt trong tay một đội ngũ hiểu việc mình làm sẽ đi rất xa.
Quy trình cho biết phương hướng. Công cụ tốt đến đâu cũng không thay được một quy trình rõ ràng.
Và con người luôn là yếu tố quan trọng nhất: những con người hiểu việc và cùng muốn thay đổi.
Trước khi gặp bất kỳ nhà cung cấp nào, anh chị có thể thử một việc nhỏ. Viết ra ba điều mình đang mong phần mềm làm giúp, rồi tự hỏi điều nào thật ra là việc của quy trình, điều nào là việc của con người. Danh sách ấy sẽ là câu hỏi tốt nhất cho buổi gặp đầu tiên. Bài tiếp theo, tôi sẽ kể lại những bài học đắt giá mà các doanh nghiệp từng thử số hóa đã rút ra. Cảm ơn anh chị đã lắng nghe.
Nếu anh chị muốn trao đổi thêm về Odoo, hay về dự án của chính công ty mình, tôi rất sẵn lòng. Anh chị có thể gọi điện hoặc nhắn Zalo cho tôi, Phan Bảo, theo số không chín ba chín, chín tám tám, sáu ba chín, hoặc gửi email theo địa chỉ trên màn hình. Một lần nữa, cảm ơn anh chị, và hẹn gặp lại.
Mỗi nhận thức sai lầm trong bảng đi kèm một dấu hiệu dễ nhận ra. Niềm tin hiếm khi được nói thành lời. Nó lộ ra qua những việc rất cụ thể trong công ty, từ cách viết yêu cầu gửi nhà cung cấp đến cách phân công người tham gia dự án. Bảng dưới đây đặt mỗi niềm tin cạnh một dấu hiệu dễ nhận ra và một câu hỏi anh chị có thể đặt ra trong cuộc họp nội bộ.
Niềm tin
Dấu hiệu trong công ty
Câu hỏi nên đặt ra
Phần mềm sẽ sửa quy trình
Chưa ai vẽ lại quy trình đang chạy thật
Bước duyệt nào tồn tại vì thiếu niềm tin vào số liệu?
Càng nhiều tính năng càng tốt
So sánh nhà cung cấp bằng danh sách tính năng
Mười việc lặp lại nhiều nhất mỗi ngày là gì?
Triển khai là việc của nhà cung cấp
Không có người phụ trách dự án phía công ty
Ai có quyền chốt khi các phòng bất đồng?
Tùy biến cho giống cách làm cũ
Danh sách yêu cầu chép từ mẫu biểu hiện có
Bỏ phần tùy biến này, khách hàng có thấy khác không?
Nhân viên sẽ tự học
Kế hoạch đào tạo chỉ có thao tác trên màn hình
Mỗi người có biết dữ liệu mình nhập đi tới đâu?
Chạy chính thức là xong
Ngân sách và lịch dừng ở ngày chạy chính thức
Ai theo dõi việc dùng thật trong ba tháng đầu?
Cách làm chuẩn của phần mềm là kinh nghiệm của nhiều doanh nghiệp #
Một phần mềm quản trị như Odoo được thiết kế quanh những quy trình mà rất nhiều doanh nghiệp cùng dùng: báo giá thành đơn bán, đơn bán sinh phiếu giao, phiếu giao dẫn tới hóa đơn. Cách làm chuẩn ấy không hoàn hảo cho mọi công ty, nhưng nó chứa kinh nghiệm chung của hàng nghìn đơn vị đã đi trước.
Khi anh chị thử cách làm chuẩn trước rồi mới quyết định sửa, công ty được dùng kinh nghiệm chung đó mà không phải trả tiền viết lại. Các lần nâng cấp về sau cũng nhẹ hơn, vì phần chuẩn được hãng chuyển theo, chỉ phần tùy biến là phải làm lại. Bài Tùy biến không cần lập trình: trường thuộc tính, tự động hóa, Studio nói kỹ hơn về các mức tùy biến không cần lập trình.
Sáu niềm tin trên không sai hẳn, chúng chỉ thiếu một phần. Gọi đúng tên từng nhận thức sai lầm là cách nhanh nhất để dự án đi đúng hướng ngay từ đầu. Bài tiếp theo, 03 bài học đắt giá trên hành trình số hóa của SME, kể lại những bài học đắt giá mà các doanh nghiệp từng thử số hóa đã rút ra.
Câu hỏi 1. Quy trình đang rối, có nên chờ sửa xong rồi mới mua phần mềm không? Không cần chờ đến khi quy trình hoàn hảo. Điều nên làm trước là vẽ lại quy trình đang chạy thật và bỏ những bước thừa đã rõ ràng, việc này thường chỉ mất vài tuần. Phần còn lại có thể sửa dần trong lúc triển khai, khi đối tác cùng công ty thử từng quy trình trên bản thử nghiệm. Bài 03 bài học đắt giá trên hành trình số hóa của SME kể thêm vì sao bước quan sát này rẻ hơn rất nhiều so với sửa sau khi đã chạy. Sửa nhận thức sai lầm về quy trình trước thì phần mềm mới phát huy được.
Câu hỏi 2. Tùy biến bao nhiêu là vừa đủ? Không có con số chung cho mọi công ty. Phép thử đơn giản nhất là tự hỏi phần tùy biến ấy giúp công ty khác biệt với đối thủ, hay chỉ giữ lại một thói quen cũ. Phần giúp khác biệt thì đáng đầu tư; phần giữ thói quen thì nên thử cách làm chuẩn trước. Chi phí của tùy biến qua các lần nâng cấp được phân tích ở bài Odoo chưa làm tốt điều gì? Bảy giới hạn và cách giảm. Giữ tùy biến gần chuẩn cũng là cách tránh một nhận thức sai lầm phổ biến.
Câu hỏi 3. Ai nên là người phụ trách dự án phía doanh nghiệp? Nên là người hiểu quy trình đi qua nhiều phòng ban và có quyền quyết định khi các phòng chưa thống nhất, không phải người đang rảnh nhất. Người này cần được giảm bớt việc thường ngày trong thời gian dự án, vì mỗi tuần sẽ có vài câu hỏi cần chốt. Bài Chín mươi ngày đầu tiên của một dự án Odoo mô tả đội dự án phía doanh nghiệp trong chín mươi ngày đầu. Người phụ trách hiểu quy trình là người dễ nhận ra nhận thức sai lầm của các phòng nhất.
Câu hỏi 4. Sau bao lâu thì biết dự án phần mềm đã thành công? Thường là khoảng ba đến sáu tháng sau ngày chạy chính thức. Dấu hiệu rõ nhất là số liệu trên hệ thống khớp với thực tế, các phòng dùng báo cáo trên hệ thống để ra quyết định, và không còn ai làm song song trên bảng tính. Để có cái so sánh, nên đo vài chỉ số trước khi triển khai, như thời gian lập báo giá hay số ngày chốt sổ, theo cách ở bài Đầu tư Odoo bao lâu thì hoàn vốn: đo cái gì và đo khi nào.
Nội dung dựa trên kinh nghiệm triển khai phần mềm quản trị cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, áp dụng cho Odoo 20 và các phần mềm tương tự; không thay thế tư vấn cho từng trường hợp cụ thể.
Hỏi đáp (0)
Bạn có câu hỏi về bài này?
Hỏi ngay tại đây. Người viết bài và đội hỗ trợ sẽ trả lời, bạn nhận thư báo khi có câu trả lời.
Chưa có câu hỏi nào. Hãy là người đầu tiên.
Xem thêm bình luận