Ví như việc thức dậy sớm. Sự khác biệt giữa “hành động” và vô vi là ngày mai tôi phải dậy sớm và ngày mai tôi nên dậy sớm

Khoảng cách giữa “phải” và “nên” không nằm ở thời gian, mà nằm ở nguồn cơn của ý chí. Đó là vực thẳm ngăn cách giữa sự trói buộc của bản ngã và sự tự do của tính không

Khi bạn nói “Tôi phải dậy sớm”, đó là tiếng vang của một chiến trường. Ở đó, bản ngã đang nỗ lực trở thành một thứ gì đó không phải là chính nó ở hiện tại. “Phải” là một sợi dây xích được bện bằng nỗi sợ hãi về tương lai hoặc sự phán xét từ quá khứ. Trong cái “phải” ấy, luôn có một sự kháng cự ngầm ẩn: một phần trong bạn muốn ngủ, và một phần khác đang cầm roi quất vào chính mình. Đây chính là Hành Động (Doing) – một sự nỗ lực đầy căng thẳng, một cuộc chạy trốn khỏi khoảnh khắc này để đạt đến một mục tiêu nào đó. Khi bạn “phải”, bạn biến cuộc đời thành một cỗ máy và biến linh hồn mình thành một công cụ

Ngược lại, “Tôi nên dậy sớm” – khi được hiểu trong tâm thế của sự thức tỉnh – không phải là một lời khuyên bảo đạo đức, mà là một sự nhận biết thuần khiết về nhịp điệu. Nó giống như đóa hoa nở khi mặt trời lên; đóa hoa không “phải” nở, nó chỉ đơn giản là thuận theo sự vận hành của ánh sáng. Vô Vi (Non-action) không có nghĩa là nằm yên bất động, mà là hành động mà không có người thực hiện (doer). Khi cái “nên” xuất phát từ sự thấu thị rằng bình minh là một món quà, rằng cơ thể cần sự tươi mới của sương sớm, thì việc thức dậy diễn ra như một sự rơi rụng tự nhiên của cơn buồn ngủ. Không có sự tranh đấu, không có kẻ chiến thắng hay người thất bại bên trong nội tâm

Dậy sớm vì “phải” là kẻ nô lệ bước vào hầm mỏ. Dậy sớm vì “nên” (như một sự tương hợp với tự nhiên) là người tình đi gặp tri kỷ

• Hành động là sự tích lũy của bản ngã, tạo ra nghiệp báo và sự mệt mỏi

• Vô vi là sự tan biến của bản ngã vào dòng chảy của Đạo, nơi mọi việc được hoàn tất mà không cần gắng gượng

Nếu bạn cần dậy sớm. Đừng cố gắng thức dậy. Hãy để sự tỉnh thức tự nó vươn vai trong bạn. Khi cái “tôi” biến mất, chỉ còn lại sự thức dậy – đó chính là khoảnh khắc mà hành động trở thành bài thơ

Cũng như thế trong tất cả hành động khác không có sự thôi thúc ép buộc

Nguồn: Thích Cà Khịa.